Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο :: Εικόνων

Εικόνων

Οι βυζαντινές και μεταβυζαντινές εικόνες του Μουσείου συγκροτούν μία από τις σημαντικότερες και πλουσιότερες συλλογές του. Η συλλογή διακρίνεται όχι μόνο για τον ιδιαίτερα μεγάλο αριθμό έργων –περίπου 3.000– αλλά και για την ποικιλία των εικονογραφικών θεμάτων που καλύπτουν χρονικά το σύνολο της βυζαντινής και μεταβυζαντινής τέχνης και προέρχονται από τον ευρύτερο ελλαδικό, μικρασιατικό και βαλκανικό χώρο καθώς και από τη Ρωσία.

Η αρχική συλλογή, που προέρχεται από εικόνες της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, εμπλουτίστηκε σταδιακά με αντικείμενα από τα Κειμήλια Προσφύγων, τα οποία έφθασαν στην Ελλάδα μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή (1922) και την ανταλλαγή των πληθυσμών (1923). Έκτοτε η συλλογή διευρύνεται διαρκώς μέσω δωρεών, κληροδοτημάτων, κατασχέσεων και αγορών.

Η περιορισμένη σε αριθμό αλλά ιδιαίτερα σημαντική συλλογή των βυζαντινών εικόνων (9ος-15ος αιώνας) περιέχει εξέχοντα δείγματα της μεσοβυζαντινής και παλαιολόγειας ζωγραφικής. Παλαιότερη είναι η αμφιπρόσωπη εικόνα που στην κύρια όψη φέρει παράσταση της Σταύρωσης σε τρία εικονογραφικά στρώματα (9ος-13ος αι.) και στην πίσω όψη την Παναγία Οδηγήτρια (16ος αι.) από τη Μονή Ευαγγελιστρίας του Δήμου Πέτα Θηβών, ενώ ξεχωρίζουν η εικόνα της Παναγίας Γλυκοφιλούσας (12ος αι.), η αμφιπρόσωπη εικόνα με τον ανάγλυφο άγιο Γεώργιο στην κύρια όψη (13ος αι.), καθώς και η μεγάλων διαστάσεων ψηφιδωτή εικόνα με θέμα τη Θεοτόκο βρεφοκρατούσα (14ος αι.) από την Tρίγλια της Bιθυνίας, της συλλογής Κειμηλίων Προσφύγων.

Οι μεταβυζαντινές εικόνες του Μουσείου είναι πολυάριθμες και μαρτυρούν τη συνέχεια της θρησκευτικής ζωγραφικής από τον 15ο έως και τον 19ο αιώνα στον Ορθόδοξο κόσμο, και κυρίως στην Kρήτη (15ος-17ος αι.) και τα Επτάνησα (17ος-18ος αι.). Από τη βενετοκρατούμενη Κρήτη η συλλογή διαθέτει έργα των ζωγράφων Aγγέλου, Mιχαήλ Δαμασκηνού, Θωμά Mπαθά, Eμμανουήλ Λαμπάρδου και Βίκτωρος, καθώς και των Eμμανουήλ Tζάνε, Φιλοθέου Σκούφου, Θεοδώρου Πουλάκη και Hλιού Mόσκου, που εγκατέλειψαν την Kρήτη μετά την κατάληψή της από τους Tούρκους, το 1669, και εγκαταστάθηκαν στα Επτάνησα. Περιλαμβάνει ακόμα έργα Επτανησίων ζωγράφων του 17ου και 18ου αι., όπως των Aνδρέα Kαραντινού, Kωνσταντίνου Kονταρίνη, Νικολάου Kαλέργη, Δημητρίου Nομικού, Λέοντος Λειχούδη, Παναγιώτη Δοξαρά και Νικολάου Καντούνη.

Εξίσου σημαντικές είναι και οι εικόνες από εργαστήρια του ελλαδικού χώρου και της Μικράς Ασίας, διαφορετικής καλλιτεχνικής έκφρασης, που χρονολογούνται από το 16ο αιώνα και εξής.

Στη συλλογή, τέλος, περιλαμβάνονται 300 τρίπτυχα, ορισμένα δίπτυχα κι ένα εξάπτυχο, που χρονολογούνται από τον 15ο έως και τον 19ο αιώνα. Τα αντικείμενα αυτά αποτελούν στην πλειοψηφία τους έργα ιδιωτικής λατρείας, όπως φανερώνουν και οι μικρές τους διαστάσεις.
Τη συλλογή συμπληρώνουν έργα ξυλογλυπτικής, όπως τρία ξυλόγλυπτα τέμπλα από ναούς των Επτανήσων και της Βορείου Ελλάδας, δύο επισκοπικοί θρόνοι, βημόθυρα κ.ά.